متل : لیلق و رووا...... نوشته : م-کیانی... بازنویسی: الف- مقصودی

اِیی گوُهِن يَه روزي يَه ليَلق ِ ما (ماده)، اُويد يَه چال نهاد نُوك يَه درهد بلندی، یکی دی وه همو حجی لیلقا، هم اوید ، تیس وُ هوم چال ،اویدن ...هولوفته جَم ایی كردن،ای دِر او  در گشتن تا ، چاله نه  تیار و  راست کِردن...

چند روزی گودشت ...ليَلقَ ماهه ،ويد وا خایه  ، روزی یه تـُخم ایي نهاد... سَريَك ،شَش تا تـُخم ناد مِن همَوُ چال و با خينهِ دلی سرتـُخما خَوسيد چند روزی گودشت ، تيلوُن هَی يكی يكی زِه مِین پُوره (پوسته) در ایی ویدِن. ليَلـَق زَووُن بسته هی ایی رَهد مِن اَووه  چَشمِه ها ...مِنهِ بيشه ...ايي بال، او بال ..... بَق (قور باغه)، كِرزِلنِگ(خرچنگ)، مور مِليك ، كولُو ()، تيله مار، مُووهی ، جُوبُورّ (سوسک باغچه)، شكال اِیی كِرد، ايقِليسنيدسُون مین تشنی درازس (در حلق و گردن دارازش می برد)، تا بـِرَسه مِن چال، اُسُو ، هی ایی در ایی ویردسون وُ  هَي ایی نهاد مین حَلقه تيلـُون، هَمی جور ، وا مَرارت ، شيش تا تيلِن،  پـِرِهِ بالی كرد... تيلـُوُن ، مِل حَرُمانه هَم رِهدِن ... .يَه روز يَه روواهی وید دیدسون و يَه فنِقی(حیله) زهِ خوُس دِرآوِرد تا تيلوُن ليَلقِن بخُوُره ، دوُنين خو ، رووا چی پاره ای اودیمگله رند(آدم های رند)، پوی كارس كلكه، اوله روز، اوُيَد نشست سايهِ دِرَهد، یه چورتی زید... پسین نویده ، بونَگ ليَلقَ كرِد که... ها... توُ ، وا اجازه كی اوُيدی چال راست كرِدی سر دِرَهده بُهو مُو؟ ... دونی بهوُم چندتا بيل و كِلنَد، ايی چو، وِس اِشكسَت تا  ايي دِرَهدنهِ ثَمَری كِرد، ساكوُ، تو! خوُسَر، اوُيدی چال ناهادی نوُكِس. وُيَدُمه وِت بوُگوُم صُوَ ه زی، اِیی خوُم بيام و بو و نومِس(بیندازمش) ، فِرگِه خُوت بو.  ليَلـَق، چی وِس شُوندِه ، وا چَفتا باريكِس ، اوُيَد به دَك زَيدِن.... خوساخوس ایی گوهد: ... ايَ خُدا پَه موُ  چه کاری ترم بکنوم ، ایي رُوواهو  ....   هَی مِن فِرگ بيدَك تا صُو ، صُوه،  دَيدك رُوَوه اِین هی شُول شول كـُنِه و ِياههِ... زَهِلس رَهد...خَشخارهَموُ چوُ مِن چال ، وه تـَرس يَه مَن هَل کرد  به خوُس. رُوا تـَش گِرِهدِه ، اووید همو دیر ، نهیو داد وِه لـَيلـَق.... گوُهد: مَرمُو،  دُوش پَسين...اَفتـَو دَهرَه ،وِت نَگوُهدُم ايام دِرَهدِ بهوُومه اِوَنُم؟ سي چِه تيلونِت نَه وُرداشتی، بری يَه جا ديهِ؟ نکنه نی خوی بری ... خو وا سی مزه هر شووی که واسین ، یکی وه تیلونت وه مو بدی... لَيلق لیق دراز ، زونس گهرست، نَونِست رُوا  اِیی خوُهه درد  وِه روُزِس، بُو وَ رِه ،ري كِرد وا رُوا وُ گُوهد:...بيو... يكی زِه ايي تيلوُن بِِت ایی ِدُوم سي چاستِت،تا بـه نی یروُم صُوَ ،چِه زُوم بَرخاسته اِیی بوُ، لـَيلـَـقکه، آل بُردِه ، دوُارتِه  وه ترس ، هل كِرد به چَفت و چِل، خوُس ، رُوا كه زه خداس بيد كه تيرِس به گهره ، اِز ديدِن ایی دوتا صَحنِه فَهميد كه ،لـَيلـَق،  هرسا روُوانه كه بوينِه ، خَشخار ، دِل دِرِست، گيس هَی پِرزِه پِرزِه اِیی بوُهِه...سَاكو دی ،اَفتـَوَ زَيد هَمُو چُو كه دِلِس خواست.  ایي رُوا ديلـَق مِن جُونِس وَستهِ، كهِ دَفَره  ديد، هرروز  وا يَه فِنقی جِلو ،ايي َويد، لَيلـَق آل بُردِه شُوك ، هَم تا چارتا زِه ایي تيلوُن خَيفِن داد وه روُا ... تا مَند دو تا ديِه... يَه روز يَه غَلا سياهی زِه مین چال فِرّ زَيد، همی طور كِه مِین هَوا بال ايی زَيد، زِه بالاچالِه لـَـيلـَق گودشت ، ِنـي يَشد وه چاله لَيلَق، يَه سلامی و یه جات خالی هم وِس گوهد... يَه مَرتبِه غلا، عِروَت كِرد !(تعجب) وِه لـَيلـَق پُرس كِرد: ... مُوچَند روز پیش ، زه ايی چُو  ای گودشتوم، ديدوم تو،  شش تا تيل داشتی ، سَاكـُو ، وا- نيَر،که ایي كُنُم دوتا بيشتر نيِِدِن، چارتا ديِه ، چـِه واسوُن...؟ ليَلـَق حال ِحَكايَتِن سی غَلا وُازگوُ كِرد... غَلا، جه وه جر(عصبانی) اوید وُ وِه لـَيلـَق گوُهد: ایی گوم مَرتو عَلق نَداری ... پَه رُوا چِطو ترَهِ  بيايَه دِرَهد وِه ایي گپَي نهِ زِه بن، بـه ِچَكنِه؟! بدبختی گِرِهدِت... تيلـُون پـِرِبالي نه  وَندی مِینه تـَش؟  چهار تا... لـَيلـَق يَه آه سردی زِه تهِ دل كشَيد وُ هَی نُرفين ايی كِرد... غَلا گوُهد سَكـُو دوُنی وا چِه بِه كنُی يا نه؟ ليَلـَق گوُهد: ... نه تو بگو ،چه فرگی داری...غَلا جُواوس داد:... ها ، مَوُدی كه رُوا اُويَد گوُهدِ، ایی خُوم دِرَهد بَهوُم بُووَ نوُم، بِگو... بو و نِس... به نروم ...

صُوَ، دُوارِتِه ، آرُوا ، چی «مل که میت»(ملک الموت) رسید...  اُوَيد تا دِرهدِه  بُهوسه به چَكنِه،  نِه زِنگ که اُووَيد، قارنيد وِه  لَيلقَ ... كه مُوُ ، دی كار نَدارُم اِخُوُم دِرَهدِنه به وَنُوم ، لَيلق سر دل نهاده ، وس گـُوهد: ... بُووَ نِس، تری ،درهده بهوته... ها ... روُوا ، سر وازیر اَوید، ديمِس نها ور کول و  وَرگشت. تـَش مِن جُونِس وَستِه هَمُو درَين دَموُن، فَهميد كه کار، كاره غلايه، اُوَيد نشست يَه نَشقهِ بکشه تا زِه غلا ،تقاص دِرارِه. اوُيَد رَهد و  دِراز آبيد مِن يَه اِشكَفتی و خُونِهِ  نهاد وِه حيله ...انَكه موُ سِقَت كِردُمه که غلا بيا به وينِس وُ  برِه ، تياس درِارهِ به خُوره. ...غلا... اول جُريَت نَكرِد نهنگس بره ، اُووَيد وا نُوك ، يَه خطی ، دورتا دوره رُوا كشید.

رُوا، هم  جوم  نَخَرد كه غلا شَك كنه، غلا گوُهد : ... وا، مُو ،به اِزماهُومِس، صُوَ  ايی یام اَر زنده بُوههِ، تِشنِس ایی بو ...وا بِرّه اَو يا يَه قيتی بُخُورِه يا يَه قِری بِخُورِه تا حُشكيس بِرّهِ دَر، پا اِنهِ سَرخَط، اُوسُو دی دیاره، كه سِقَت نَكِرده ...  رُوا كه كلك غلانِه دُونِست ، مَوُدی كه تِشنِس بيد يا گسُنه ، گومبلاز  ايي كَند(می پرید) ، پاس اِیی نهاد زُو كِلِه خط، ایی پرست ... هَمي یُو ، كارِس بيد تا  ایي كه غلا اُوَيد ديد روُا  هَمُو چُو نه ،خط هم خَراو  نَوابيده، غلا هَوار گمبِلاز كَند اُوَيد كِلِ كُواره رُووا ، يَهَو روُا  فيچِست غلانهِ كِرد مینِ گَم، غَلا زه تَرس واتواسِست(زبانش بند آمد) كه چه بِگوُههِ ، تا روُا  نَخُورِس،روُا گوُهد: ... تو ... نَه هِشتی موُ تيلوُنه ليلقن بُخُورُم وا هَمیَ حلا خُورُمِت.

غلا گوُهد:.. ای رووا ، ار، مون نَخُوُری، يَه چی خُووی سيت ایی گوم،  روُا گوُهد : ... زي تر  بِگوُ چنه، انَدَی خلاصی، غلا وس گـُوهد: ... هَمی ماله زُوكِلی، مُرغُونه سياه، تِنگ تنِگ ، وا خروسا سُهر- سُهر ، پورسِه، سَكـُو تو، بيو هَوارهَوار ، زهِ مین دره بيَو ، مُو هم زِه بالا سه یَله(سگل) مالِِن،  ایی پاهُوم كه نَيان سيت، تا بِری چَن تاسُون بگِهری، تا «سه يَل» پاس كرِدِن، ایی خون ، بيان سیت ، مُو قارنُوم كه تو - فِه لِنگه- بُوَندی كه وِتَ  نَرَسِن. رووا گوهد: ساکونی سه ، بریم...(حالا وقت آن است برویم)

... غلا وه باله هَوا ، فر ایی زید و رووُا هَم زِه مِین دَرّه كوُتی كوتی اووَيد تا نِهِنگِ مال ، مُرغُ وُ تيلون وا خُوروسا ، هَي مِین ته لی دونی خاک پيتِه ايی كِردِن ،رووُا به رَس مَرَس كه وابيد، صدا كُوك كوك مُرغوُن،  بُلنَد اَ وی ، سگه كـُوبُور ، سَره تِه لي دُون بيد، بُو رووُا زَيد نُفتِس،غلا زِه  بال هَوا ، هَی قارقار ، ايي كِرد، يَهَو سه يَل وا يَك، سَگ ليلـََه كِردِن، كـَندِن وه ِديندا روُوا ، غلا هم وا  قارقارِس هَی كـَشايِش اِیی داد (می پایید)، روُوا  اول تَپِسد مِن يَه بُوتِه خاره دَودَوی، كه تـَرِستِه بُو خوُسِه زه وَر سَيَل بِهِ گورزنِه ، اما سگ يَه جُونوَريهِ كه بُو داره، بُو رووُا كه زَيد نُوفتسُون دی گول نی خورن، پی سه جورن ... غلا هم زِه ِمِین هَوا قارقار،ايي كِرد، سَيَل مال صدا سهِ اَشنيدِن ، سگه کوبور ، گـَله پا ، شيركُش ، شِكالی بيدِن ، يَه دَو ،  وا- يَك، هَلهِيز بُردِن سي روُوا، رسيدِن وس گرِهدِنس مِن گـَم، هَركُو زِه سَيَل له پِرِسه گِرِهدِن(قسمتی از بدنش) ...يَه  تور كـَشيدِنِس، ، دل انَدرينِس دِرآوِردِن .غلا هم  رَهد مِنِ چالِ خُوس تا ایی متل و نه بگو سی بچیل .

داستان بالا گوشه ای از توانایی ها و دارایی های زبان بختیاری را نشان می دهد که فارغ از بحث ادبیات داستانی از نظر زبان شناسی در خور توجه می باشد